Sosyal kaygı ve özgül fobiler: bir korkunun etrafında yaşamak

Çoğu insan bir sunumdan önce gerilir ya da yüksek bir yerde tedirgin olur. Fobi ise derece olarak farklıdır: korku yoğundur, her seferinde ortaya çıkar ve gerçek bir bedeli olsa bile durumdan kaçınmaya yol açar.

Sosyal kaygının merkezinde izlenme, yargılanma ya da utanç duyma korkusu vardır. Özgül fobiler ise uçmak, yükseklik, hayvanlar, kan ya da tıbbi işlemler gibi belirli bir nesne ya da duruma odaklanır.

Sosyal kaygı kendini nasıl gösterir?

Sosyal kaygı yaşayan kişiler çoğu zaman bir etkinlikten günler önce endişelenir, etkinlik sırasında kendilerini yakından izler ve sonrasında neyin ters gittiğine odaklanarak anı tekrar tekrar zihinlerinde canlandırır. Kızarma, titreme ya da titreyen bir ses, başkaları neredeyse fark etmese bile çok görünür hissettirir.

Zamanla toplantılardan, telefon görüşmelerinden, toplum içinde yemek yemekten ya da yeni insanlarla tanışmaktan kaçınılabilir. İş ve ilişkilerdeki fırsatlar yetersizlikten değil, korku nedeniyle kaçırılabilir.

Kaçınma korkuyu neden büyütür?

Korkulan bir durumdan kaçınmak anında rahatlama getirir; bu da bir sonraki sefer kaçınmayı daha olası kılar. Durumla hiç yüzleşilmediği için onun baş edilebilir olduğunu öğrenme fırsatı da olmaz ve korku eskisi kadar güçlü kalır — hatta büyür.

Her cümleyi önceden prova etmek ya da göz temasından kaçınmak gibi küçük güvenlik davranışları da aynı şekilde işler ve korkuyu canlı tutar.

Psikoterapi nasıl yardımcı olur?

Bilişsel Davranışçı Terapi, korkunun ardındaki öngörülere bakar ve bunları pratikte sınar. Yalnızca hafif rahatsızlık veren durumlardan başlayıp kademeli olarak daha zor olanlara ilerleyen adım adım bir plan birlikte oluşturulur.

Özgül fobilerde bu kademeli yaklaşım çoğu zaman sınırlı sayıda seansta etkili olur. Sosyal kaygıda ise buna öz eleştirel düşünceler ve sosyal durumlarda dikkatin nereye yöneldiği üzerine çalışma eklenir; eleştiriye aşırı duyarlılığın köklerinde yatan şemalar da ele alınabilir.

Ne zaman destek almalı?

Bir korku, yapmanız gereken ya da yapmak istediğiniz şeyleri — seyahat etmek, çalışmak, tıbbi bir işlem yaptırmak, insanlarla tanışmak — engelliyorsa destek almaya değer. Korkunun bunaltıcı hâle gelmesini beklemeniz gerekmez.

İlk görüşmede korkunun ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği birlikte değerlendirilir; plan buna göre şekillenir.