Özsaygı ve kendilik değeri: içimizdeki sert eleştirmenle çalışmak
Yetersizlik hissi, yüksek öz eleştiri ve sürekli onay arayışı çoğu zaman bir karakter özelliği değil, erken dönemde öğrenilmiş bir örüntüdür — ve üzerinde çalışılabilir.
Başarılarınızı küçümsemek, bir hata yaptığınızda kendinize günlerce yüklenmek, “hayır” demekte zorlanmak ya da başkalarının onayı olmadan bir karardan emin olamamak. Bunlar, kendilik değeriyle ilgili güçlüklerin günlük yaşamdaki en tanıdık görünümleridir.
Düşük özsaygı çoğu zaman dışarıdan fark edilmez. Pek çok kişi işinde başarılı ve çevresi tarafından sevilirken içinde sürekli bir yetersizlik duygusu taşır.
Sert eleştirmen nereden gelir?
Kişinin kendine bakışı büyük ölçüde erken dönem yaşantılarla şekillenir. Çocuklukta temel duygusal ihtiyaçlar — kabul görmek, değer verilmek, güvende hissetmek — yeterince karşılanmadığında “yetersizim”, “sevilmek için kusursuz olmalıyım” gibi inançlar gelişebilir.
Şema Terapi bu inançları erken dönem uyumsuz şemalar olarak ele alır. Bu şemalar yetişkinlikte de devreye girer: küçük bir eleştiri, olduğundan çok daha büyük bir acıyla yaşanır.
Döngüyü sürdüren davranışlar
Kendini değersiz hisseden kişi bu duyguyla baş etmek için farklı yollar dener: aşırı çalışmak ve mükemmeliyetçilik, eleştiriden kaçınmak için görünmez kalmak ya da sürekli başkalarını memnun etmeye çalışmak. Bu yollar kısa vadede koruyucu görünse de altta yatan inancı besler.
Örneğin her şeyi kusursuz yaparak eleştiriden kaçınan biri, değerinin yalnızca başarısına bağlı olduğu inancını her seferinde yeniden doğrular.
Psikoterapi nasıl yardımcı olur?
Terapide önce kişinin kendisiyle konuşma biçimi fark edilir: hangi durumlarda iç eleştirmen sesini yükseltiyor, hangi duyguları tetikliyor? Bilişsel Davranışçı Terapi bu otomatik düşünceleri sınamaya ve daha dengeli bir bakış geliştirmeye yardımcı olur.
Şema Terapi ise eleştirmenin kökenine iner; karşılanmamış ihtiyaçları anlamlandırarak öz şefkatin ve sağlıklı bir yetişkin bakışının güçlenmesini hedefler. Amaç kendini olduğundan büyük görmek değil, hatalarıyla birlikte kendine adil davranabilmektir.
Ne zaman destek almalı?
Öz eleştiri ilişkilerinizi, iş yaşamınızı ya da karar alma süreçlerinizi zorlaştırıyorsa, sınır koymakta sürekli güçlük çekiyorsanız veya yetersizlik duygusu kaygı ve çökkünlükle birlikte geliyorsa bir görüşme yararlı olabilir.
Psikoterapiye başvurmak için bir kriz yaşamak gerekmez; kendini daha yakından tanımak istemek de geçerli bir başvuru nedenidir.
Bir psikologla görüşün
Yaşadığınız güçlüğü kısaca anlatın; varsa önceki değerlendirme ve raporlarınızı da paylaşın. Size bir sonraki adımla dönüş yapılır.
Hemen Ara: +90 544 762 11 21Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bir uzman görüşmesinin ya da kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.